Kohandazh

طرزالعمل ها

لایحه امتحانات

:ماده‌ى اول

امتحان طبق اين لايحه روشى است كه به وسيله‌ى آن درجه‌ى كسب دانش يا مهارت عملى محصلان در يك دوره‌ى معين تحصيلى ارزيابى مى‌شود

:ماده‌ى دوم

امتحانات مختلف طبق این لايحه در جريان و ختم سمستر گرفته مى‌شود

:ماده‌ى سوم

مقام‌هاى منظور كننده‌ى تقويم امتحانات مندرج اين لايحه عبارت اند از

:ماده‌ى دوازدهم

شرايط شمول در امتحان نهايى (چانس اول) عبارت اند از

محصلانى در امتحان نهايى شامل شده مى‌توانند كه حداقل (75) فيصد ساعت درسى مضامين را حاضر باشند

هرگاه محصل در اثر وقوع كدام حادثه‌ى ناگوار يا غير مترقبه متحمل آسيب‌هاى شديد جسمى گردد كه باعث غيابت مسلسل شده و نتواند نصاب حاضرى مندرج بند (1) اين ماده را تكميل كند و اين حالت براى پوهنځى به اساس اسناد و شواهد عينى معلوم باشد و مورد تأييد آن قرار گيرد، در اين صورت مدت چنين غيابت به اساس تصويب شوراى علمى پوهنځى به تأجيل يكساله‌ى محصل محاسبه مى‌شود

در صورتى كه محصل اناث متأهل بنابر وضع حمل نتواند نصاب حاضرى مندرج بند (1) اين ماده را تكميل نمايد و باردارى و وضع حمل نامبرده براى پوهنځى مستند و مشهود باشد و مورد تأييد آن قرار گيرد، در اين صورت چنين مدت غيابت به اساس تصويب شوراى علمى پوهنځى به تأجيل يك ساله‌ى موصوفه محاسبه مى‌شود

محصلانى كه از تأجيل مندرج بند (2) و (3) اين ماده مستفيد مى‌گردند، مستحق تأجيل بعدى نمى‌باشند

تكميل شرايطى كه مؤسسه‌ى تحصيلى مطابق به طرزالعمل داخلى خود وضع مى‌نمايد

:ماده‌ى پانزدهم

چگونگى شمول در امتحان مشروطى و شيوه‌ى اخذ آن حسب زير توضيح مى‌گردد

محصلانى در امتحان مشروطى اول شامل مى‌شوند كه در كمتر از سه مضمون امتحان نهايى پايين‌تر از (50) نمره گرفته باشند

آن شمار محصلانى كه حق شمول را در امتحان نهايى حاصل نموده اند، اما بنابر معاذيرى در يك يا چند و يا تمام امتحانات مضامين غير حاضر باشند

محصلان شامل فقره (1) و (2) اين ماده صرف براى يكبار حق شمول را در امتحان مشروطى دارند

امتحان مشروطى اول در دو هفته‌ى اخير رخصتى‌ها گرفته مى‌شود و از (15) روز تجاوز نمى‌كند

محصلانى شامل امتحان مشروطى دوم (چانس سوم) مى‌شوند كه صرف در يك مضمون امتحان مشروطى اول كمتر از (50) نمره گرفته باشند و يا در يك مضمون غايب باشند

آن عده محصلانى كه حق شمول را در امتحان مشروطى اول حاصل نموده اند، اما بنابر معايزى به امتحان مذكور حاضر شده نتوانسته اند، به شرطى شامل امتحان مشروطى دوم مى‌گردند كه غيابت آن‌ها موجب انفكاك دايمى شان شود

امتحان مشروطى دوم در ده روز اول آغاز سمستر تكميل مى‌گردد

محصلانى كه حق شمول را در امتحان مشروطى دوم حاصل نموده اند دروس سمستر جارى را الى ابلاغ نتيجه‌ى امتحان طور عادى ادامه مى‌دهند

:ماده‌ى هجدهم

محصلان ناكام يك سمستر الى آغاز دوباره‌ى همان سمستر تعطيل مى‌گردند

:ماده نزدهم

گرفتن امتحان نهايى و مشروطى‌هاى آن خارج از تقويم مؤسسه‌ى تحصيلات عالى يعنى در ساير اوقات مجاز نيست

:ماده‌ى بيست و يكم

برخورد در موارد نقل، تقلب و اخلال نظم و دسپلين در امتحانات

ارتكاب به نقل، تشبث شفاهى يا تحريرى به نقل، تبديل پارچه در امتحان، انتقال كتب و استفاده از كتب، اوراق و يادداشت‌هاى غير مجاز و ساير تشبثات مغاير نظم امتحان در همان مضمون مستوجب نمره‌ى صفر مى‌گردد

محصلانى كه در يك دوره امتحان طور مكرر مرتكب اعمال مندرجه‌ى فقره (1) اين ماده مى‌گردند، علاوه بر اينكه حكم فقره (1) اين ماده در مورد آن‌ها تطبيق مى‌شود، مستوجب جزاى تأديبى نيز مى‌باشند

هرگاه شخصى كه باعث اخلال نظم و امتحان گرديده، منسوب همان پوهنځى نباشد، براى تعيين جزاى دسپلينى براى اين شخص از جانب مسوولين مؤسسه‌ى تحصيلى اقدامات مقتضى صورت مى‌گيرد

در مورد ارتكاب به نقل تشبث به نقل و استفاده از كتب و اوراق، يادداشت‌ها و ساير تشبثات غير مجاز و همچنان اخلال نظم و دسپلين در امتحان نهايى و مشروطى، قضاوت استاد و هيأت امتحان قاطع است

هرگاه در امتحان يكى از مضامين، در عوض يك محصل، شخص ديگرى امتحان را سپرى كند، محصل و شخص متشبث (در صورتى كه محصل باشد) هر دو ناكام مطلق شمرده مى‌شوند. اما در صورتيكه شخص متشبث محصل نباشد، مطابق بند (3) همين ماده با نامبرده رفتار مى‌گردد

:ماده‌ى بيست و چهارم

حداكثر دوره‌ى تحصيل در پوهنځى‌ها نمى‌تواند بيشتر از دو سال از دوره‌ى معينه در همان پوهنځى‌ها باشد. در صورتى كه دوره‌ى تحصيل در يك پوهنځى بيشتر از چهار سال باشد، حد اعظم دوره‌ى تحصيلى در آن پوهنځى سه سال بيشتر از مدت معينه‌ى تحصيل در همان پوهنځى بوده نمى‌تواند

:ماده‌ى يبست و پنجم

محصلانى كه يك صنف را در طى دو سال موفقانه به پايان نرسانند و يا امكان ختم پوهنځى را در مدتى كه در ماده‌ى (24) اين لايحه پيشبينى شده، نداشته باشند، از پوهنځى به طور دايمى منفك مى‌گردند

:ماده‌ى بيست و هفتم

محصلانى كه طور مؤقت منفك شده اند و يا تأجيل اكادميك گرفته باشند، الى (15) روز بعد از آغاز رسمى سمستر، بايد غرض شموليت مراجعه نمايند

:ماده‌ى بيست و هشتم

اين لايحه پس از منظورى وزير تحصيلات عالى طى (28) ماده و حكم شماره (952) مؤرخ 22/3/1387 نأفذ است و با انفاذ آن، لايحه‌ى قبلى امتحانات و ساير اسناد مغاير اين لايحه ملغى شناخته مى‌شود

:مقدمه

قانون اساسى افغانستان حكم مى‌كند كه دولت مؤسسات تحصيلى عالى عمومى و تخصصى را تأسيس نمايد. در اين قانون بر انكشاف برنامه‌هاى آموزشى مؤثر و متعادل تأكيد گرديده است. براى رسيدن به مؤثريت و تعادل، وزارت تحصيلات عالى بايد ميكانيزمى را براى بهبود و ارزيابى كيفيت تحصيلات عالى ايجاد كند. به همين ترتيب، استراتيژى انكشاف ملى افغانستان (ANDS) بر اهميت تحصيلات با كيفيت براى تمام افغان‌ها تأكيد نموده و در پاليسى خود ارتقاى كيفيت و استقلاليت تحصيلات عالى را در اولويت قرار داده است. به همين ارتباط، داشتن سيستم تحصيلات عالى دولتى و خصوصى با كيفيت كه جوابگوى نيازمندى‌هاى رشد و انكشاف افغانستان باشد، به صفت ديدگاه پلان ستراتيژيك ملى تحصيلات عالي (1389-1393) مطرح شده است. پلان ستراتيژيك ملى تحصيلات عالى دربر گيرنده‌ى پلان‌ها براى تأسيس اداره‌ى تضمين كيفيت و اعتباردهى مى‌باشد. وزارت تحصيلات عالى بهبود و تضمين كيفيت را در اولويت‌هاى پلان پنج ساله‌ى خود قرار داده است

فصل اول

احكام عمومي

مبني

:ماده‌اول

اين لايحه در روشنى بند سوم و چهارم مادۀ سوم قانون مؤسسات تحصيلات عالى به منظور انكشاف و ارتقاء كيفى و اعتباردهى اكادميك مؤسسات تحصيلات عالى، حفظ و بهبود كيفيت تحصيلى به طور مؤثر و متعادل و تطبيق شاخص‌هاى كيفى و اعتباردهى به طور دوامدار در مؤسسات تحصيلات عالى افغانستان وضع شده است

تعريفات

:ماده‌ى دوم

اعتباردهى: اعتباردهى عبارت از يك روند بازنگرى بيرونى مؤسسات تحصيلات عالى و برنامه‌ها براى تضمين و بهبود كيفيت مى‌باشد كه غرض از آن حصول اطمينان از مطابقت آن‌ها با معيارهاى كيفى موجود از نگاه استادان، تدريس، تحقيق، عرضۀ خدمات و همچنان زيرساخت‌ها، اعتبار مالى، پايدارى، دست‌آوردها و مطابقت با قوانين نافذه مى‌باشد. اعتباردهى مؤسسه يا برنامه منتج به مؤفقيت مى‌گردد

نامزدى به اعتباردهى: نامزدى به اعتباردهى داراى دو مرحله مى‌باشد كه شرايط هر مرحله بايد قبل از درخواست به اعتباردهى تكميل گردد. مرحلۀ دوم حاوى مقتضات بلندتر نسبت به مرحلۀ اول مى‌باشد

معيارها (Criteria): عبارت از شرايط و يا نيازمندى‌هايى اند كه توسط اداره‌ى اعتباردهى و وزارت تحصيلات عالى براى نامزدى به اعتباردهى تعيين مى‌گردد. اين معيارها بيان كننده‌ى شرايطى است كه بايد در هر مرحله‌ى نامزدى (مرحله‌ى اول و يا دوم) تكميل گردد

اعتباردهى مؤسسه: مؤسسه به شكل كُل از نگاه بهبود و تضمين كيفيت در محراق توجه اعتباردهى قرار مى‌گيرد تا از تطابق آن با معيارهاى كيفى موجود و مؤثريت از لحاظ استادان، تدريس، تحقيق، عرضه خدمات، زيربناها، امكانات، ادامۀ فعاليت، دست‌آوردها و انطابق با قوانين نافذ اطمينان حاصل گردد

اعتباردهى برنامه: بازنگرى و ارزيابى بيرونى برنامه‌هاى تحصيلى از نگاه بهبود و تضمين كيفيت مى‌باشد تا از طريق آن با معيارهاى كيفى موجود و مؤثريت از لحاظ استادان، تدريس، تحقيق، عرضه خدمات، زيربناها، امكانات، ادامة فعاليت، دست‌آوردها و انطباق با قوانين نافذ اطمينان حاصل گردد. در اعتباردهى برنامه به برنامه‌ها و پوهنځى‌هاى معين مانند تربيۀ معلم، حقوق، طب، انجنيرى و برنامه‌هاى مسلكى توجه خاص صورت مى‌گيرد

ستندردها (Standards): شرايط و نيازمندى‌هايى است كه بايد توسط مؤسسات و يا برنامه‌هاى تحصيلى جهت دريافت اعتبار از طرف اداره‌ى اعتباردهى، تكميل گردد. اين ستندرد‌ها شامل توقعات در مورد كيفيت، مؤثريت، دست‌آوردها و قابل دوام بودن يك مؤسسه و يا برنامه‌هاى تحصيلى مى‌باشد

اعتباردهى مؤسسات تحصيلات عالى خصوصى و دولتي

:ماده‌ى سوم

تمام مؤسسات تحصيلات عالى دولتى و خصوصى، به شمول آموزش از راه دور تابع پروسه اعتباردهى قرار مى‌گيرند

مؤسسات تحصيلات عالى خارجي

:ماده‌ى چهارم

مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان فعاليت مى‌كنند تابع پروسه اعتباردهى بوده و بايد عين معيارها و استندردهايى را كه براى مؤسسات تحصيلى دولتى و خصوصى تعيين گرديده است، تكميل نمايند. اين امر شامل مؤسسات تحصيلات عالى خارجى موجود در افغانستان، مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان داراى دفاتر هستند، مؤسسات تحصيلات عالى كه آموزش از راه دور را به وسيلۀ انترنت عرضه مى‌كنند و مؤسساتى كه براى ديگران جواز و صلاحيتى‌دهند تا از نام، تصديق‌نامه‌ها، درجۀ تحصيلى و ساير مواد مربوط به آن‌ها و هويت شان استفاده نمايند، مى‌گردد. انحراف و خلاف ورزى از اين مقررات باعث مسدود و يا جريمه شدن مؤسسه مى‌گردد

اجازه فعاليت دوبارۀ اين مؤسسات مطابق قوانين و مقررات نافذ وزارت تحصيلات عالى مى‌باشد

فصل اول

احكام عمومي

مبني

:ماده‌اول

اين لايحه در روشنى بند سوم و چهارم مادۀ سوم قانون مؤسسات تحصيلات عالى به منظور انكشاف و ارتقاء كيفى و اعتباردهى اكادميك مؤسسات تحصيلات عالى، حفظ و بهبود كيفيت تحصيلى به طور مؤثر و متعادل و تطبيق شاخص‌هاى كيفى و اعتباردهى به طور دوامدار در مؤسسات تحصيلات عالى افغانستان وضع شده است

تعريفات

:ماده‌ى دوم

اعتباردهى: اعتباردهى عبارت از يك روند بازنگرى بيرونى مؤسسات تحصيلات عالى و برنامه‌ها براى تضمين و بهبود كيفيت مى‌باشد كه غرض از آن حصول اطمينان از مطابقت آن‌ها با معيارهاى كيفى موجود از نگاه استادان، تدريس، تحقيق، عرضۀ خدمات و همچنان زيرساخت‌ها، اعتبار مالى، پايدارى، دست‌آوردها و مطابقت با قوانين نافذه مى‌باشد. اعتباردهى مؤسسه يا برنامه منتج به مؤفقيت مى‌گردد

نامزدى به اعتباردهى: نامزدى به اعتباردهى داراى دو مرحله مى‌باشد كه شرايط هر مرحله بايد قبل از درخواست به اعتباردهى تكميل گردد. مرحلۀ دوم حاوى مقتضات بلندتر نسبت به مرحلۀ اول مى‌باشد

معيارها (Criteria): عبارت از شرايط و يا نيازمندى‌هايى اند كه توسط اداره‌ى اعتباردهى و وزارت تحصيلات عالى براى نامزدى به اعتباردهى تعيين مى‌گردد. اين معيارها بيان كننده‌ى شرايطى است كه بايد در هر مرحله‌ى نامزدى (مرحله‌ى اول و يا دوم) تكميل گردد

اعتباردهى مؤسسه: مؤسسه به شكل كُل از نگاه بهبود و تضمين كيفيت در محراق توجه اعتباردهى قرار مى‌گيرد تا از تطابق آن با معيارهاى كيفى موجود و مؤثريت از لحاظ استادان، تدريس، تحقيق، عرضه خدمات، زيربناها، امكانات، ادامۀ فعاليت، دست‌آوردها و انطابق با قوانين نافذ اطمينان حاصل گردد

اعتباردهى برنامه: بازنگرى و ارزيابى بيرونى برنامه‌هاى تحصيلى از نگاه بهبود و تضمين كيفيت مى‌باشد تا از طريق آن با معيارهاى كيفى موجود و مؤثريت از لحاظ استادان، تدريس، تحقيق، عرضه خدمات، زيربناها، امكانات، ادامة فعاليت، دست‌آوردها و انطباق با قوانين نافذ اطمينان حاصل گردد. در اعتباردهى برنامه به برنامه‌ها و پوهنځى‌هاى معين مانند تربيۀ معلم، حقوق، طب، انجنيرى و برنامه‌هاى مسلكى توجه خاص صورت مى‌گيرد

ستندردها (Standards): شرايط و نيازمندى‌هايى است كه بايد توسط مؤسسات و يا برنامه‌هاى تحصيلى جهت دريافت اعتبار از طرف اداره‌ى اعتباردهى، تكميل گردد. اين ستندرد‌ها شامل توقعات در مورد كيفيت، مؤثريت، دست‌آوردها و قابل دوام بودن يك مؤسسه و يا برنامه‌هاى تحصيلى مى‌باشد

اعتباردهى مؤسسات تحصيلات عالى خصوصى و دولتي

:ماده‌ى سوم

تمام مؤسسات تحصيلات عالى دولتى و خصوصى، به شمول آموزش از راه دور تابع پروسه اعتباردهى قرار مى‌گيرند

مؤسسات تحصيلات عالى خارجي

:ماده‌ى چهارم

مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان فعاليت مى‌كنند تابع پروسه اعتباردهى بوده و بايد عين معيارها و استندردهايى را كه براى مؤسسات تحصيلى دولتى و خصوصى تعيين گرديده است، تكميل نمايند. اين امر شامل مؤسسات تحصيلات عالى خارجى موجود در افغانستان، مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان داراى دفاتر هستند، مؤسسات تحصيلات عالى كه آموزش از راه دور را به وسيلۀ انترنت عرضه مى‌كنند و مؤسساتى كه براى ديگران جواز و صلاحيتى‌دهند تا از نام، تصديق‌نامه‌ها، درجۀ تحصيلى و ساير مواد مربوط به آن‌ها و هويت شان استفاده نمايند، مى‌گردد. انحراف و خلاف ورزى از اين مقررات باعث مسدود و يا جريمه شدن مؤسسه مى‌گردد

اجازه فعاليت دوبارۀ اين مؤسسات مطابق قوانين و مقررات نافذ وزارت تحصيلات عالى مى‌باشد

سلب اعتبار

:ماده‌ى يازدهم

هرگاه يك مؤسسه‌ى اعتبار داده شده معيارهاى معينه را در طول (5) سال حفظ كرده نتواند. اداره اعتباردهى به شوراى اعتباردهى پيشنهاد مى‌»مايد تا يك تيم ارزيابى كننده براى مطالعه وضعيت به مؤسسه اعزام گردد. هرگاه معلوم گردد كه مؤسسه نتوانسته معيارهاى معينه را حفظ نمايد يا به آن الى مدت (9) ماه مهلت داده شود و يا در صورت شديد بودن ناتوانائى مسدود مى‌گردد

اعتباردهى مجدد

:ماده‌ى دوازدهم

چون هر بار اعتباردهى براى پنج سال مى‌باشد، ارزيابى براى اعتباردهى مجدد در جريان سال پنجم صورت مى‌گيرد و از تاريخ ختم دوره اعتباردهى قبلى محاسبه مى‌گردد

اعتراض به فيصله‌ى شوراى اعتباردهي

:ماده‌ى سيزدهم

اعتراض در برابر فيصلۀ شوراى اعتباردهى بر مبناى قانون صورت گرفته مى‌تواند

باز نگرى مسلكي

:ماده‌ى چهاردهم

بازنگرى مسلكى عبارت از بازنگرى و ارزيابى بيرون مؤسسه‌يى مى‌باشد كه در آن كيفيت و مؤثريت برنامه‌هاى علمى، كاركنان، ساختار و دستاورد‌هاى يك مؤسسه توسط يك تيم بيرون مؤسسه‌يى كه در رشته و سيستم تحصيلات عالى تخصص و تبحر داشته باشد، قرار ذيل مورد بازنگرى و ارزيابى مى‌گردد

هيئت باز نگرى مسلكى كه از طرف ادارۀ اعتباردهى توظيف مى‌گردد، از مؤسسه تحصيلات عالى مورد نظر بازديد به عمل مى‌آورد. هيئت متذكره مشتمل بر سه تا پنج عضو مى‌باشد كه متناسب به تعداد پوهنځى‌ها و ديپارتمنت‌هاى مؤسسه مورد ارزيابى تعيين مى‌گردد. اين هيئت از مؤسسه جهت ارزيابى بازديد به عمل آورده و ارزيابى خودى آنرا باز نگرى مى‌كند

هيئت مؤظف بر اساس يافته‌هاى خود، به شوراى تضمين كيفيت و اعتباردهى، سفارش نامزدى به اعتباردهى، نيل و يا عدم نيل به اعتباردهى، تمديد دوره نامزدى و يا اعتباردهى مجدد مى‌ نمايد. گزارش از بازديد ساحوى محرم بوده و صرف تصاميم شوراى تضمين كيفيت و اعتباردهى به اطلاع عامه رسانيده مى‌شود

انتخاب باز نگر‌هاى مسلكى: باز نگرهاى مسلكى بر اساس تخصص رشتوى، تجارب، شهرت نيك و صداقت و بى‌طرف بودن آن‌ها انتخاب مى‌شوند

آموزش باز نگرها: همه باز نگرها بايد قبل از اعزام به ساحه دوره آموزشى را سپرى نمايند. دوره آموزشى معمولاً شامل يك وركشاپ يك الى دو روزه مى‌شود كه جهت آشنائى با معيارها و ستندردها براى نامزدى به اعتباردهى و اعتباردهى، طرز برخورد هنگام بازديد از محل رازدارى و معيارهاى اخلاقى در رابطه به تضمين كيفيت داير مى‌گردد. بازنگرها بايد با رعايت دقيق پاليسى عدم تعارض منافع انتخاب شوند. باز نگر نبايد براى بازديد به مؤسسه كه به آن منسوب است و يا توسط آن معرفى گرديده فرستاده شود. باز نگر بايد فارغ التحصيل مؤسسه ديگرى بوده و هيچ گونه علايق شخصى و مادى با موسسه كه بازرسى مى‌شود، نداشته باشد. طور مثال همسر، اقارب و يا اطفال باز نگر در مؤسسه مذكور موجود نبوده و با آن كدام قرارداد و يا رابطه مالى نداشته باشد

ارزيابى خودى

:ماده‌ى پانزدهم

هر مؤسسه بعد از درخواست و دريافت اجازه نامزدى براى اعتباردهى از اداره تضمين كيفيت و اعتباردهى يك ارزيابى خودى مؤسساتى را از پوهنځى‌ها، برنامه‌ها و زيربنا و دستاوردهاى خويش انجام مى‌دهد تا دانسته شود كه آيا معيارهاى تعيين شده توسط اداره تضمين كيفيت و اعتباردهى را برآورده ساخته مى‌تواند؟ اين ارزيابى خودى توسط مؤسسه به منظور آماده شدن براى بازديد ساحوى باز نگرهاى متخصص بيرونى تضمين كيفيت و اعتباردهى انجام مى‌ىابد (به مادۀ 14 مراجعه شود). بعد از انجام ارزيابى خودى گزارش ارزيابى مذكور كه حاوى يافته‌ها در رابطه به معيارهاى تعيين شدۀ ادارۀ اعتباردهى مى‌باشد تهيه مى‌گردد. ارزيابى خودى برنامه در تعداد محدود از رشته‌ها مانند تربيۀ معلم، طب و حقوق منحيث جز اعتباردهى برنامه صورت مى‌گيرد

بازديد ساحوى

:ماده‌ى شانزدهم

بعد از تكميل گزارش ارزيابى خودى، ادارۀ تضمين كيفيت و اعتباردهى هيئت باز‌‌ نگرها را به مؤسسه مى‌فرستد. ارزيابى در اين مرحله توسط باز نگرها صورت مى‌گيرد كه شامل مرور گزارش ارزيابى خودى مؤسسه، مصاحبه با استادان، شاگردان، كارمندان و آمران و همچنان بررسى ساختار و مؤثريت مؤسسه و برنامه‌هاى آن مى‌گردد. البته اين ارزيابى به اساس طرزالعمل‌هايى كه توسط اداره‌ى تضمين كيفيت و اعتباردهى و وزارت تحصيلات عالى تهيه گرديده است، صورت خواهد گرفت. در نتيجه بازديد ساحوى يك گزارش همراه با سفارشات به شوراى تضمين كيفيت و اعتباردهى دربارۀ نامزدى اعتباردهى، اعتباردهى و اعتباردهى مجدد ارايه مى‌گردد

فيس

:ماده‌ى هفدهم

ادرۀ تضمين كيفيت و اعتباردهى صلاحيت دارد، به خاطر تأمين مصارف بازديد ساحوى در مطابقت با قوانين، مقررات و طرزالعمل‌هاى وزارت تحصيلات عالى از خدمات خود فيس اخذ نمايد

فصل چهارم

:احكام متفرقه

:ماده‌ى هجدهم

تمام مؤسسات تحصيلات عالى بايد در مربوطات خود براى نظارت و تسهيل بهبود كيفيت، كميتۀ تضمين كيفيت داشته باشند. رياست كميته را معاون علمى مؤسسه (و يا معادل آن) به عهده مى‌گيرد. اعضاى كميته متشكل از (5-9) عضو به نمايندگى از رشته‌هاى عمده به انتخاب شوراى علمى مؤسسه مى‌باشد. تمام اعضاى كميته بايد اشخاص فعال و برجسته در تدريس، تحقيق و عرضۀ خدمات باشند. اكثريت اعضاى كميته بايد داراى رتب پوهاندى و پوهنوالى بوده و بقيه پوهندوى و پوهنمل مى‌باشند. به منظور ارزيابى خودى پوهنځى‌ها و ديپارتمنت‌هاى فارغ ده، كميته‌هاى فرعى تشكيل مى‌شوند كه تحت نظر كميته تضمين كيفيت مؤسسات فعاليت مى‌نمايند

تدابير انتقالي

:ماده‌ى نزدهم

تا تصويب قانون مؤسسات تحصيلات عالى و راه‌اندازى پروسه‌ى اعتباردهى، وزير تحصيلات عالى كميته‌ى اعتباردهى و تضمين كيفيت را تعيين خواهد نمود تا كه با پوهنتون‌ها و مؤسسات تحصيلات عالى جهت مساعد ساختن زمينه براى تضمين كيفيت و اعتباردهى به شمول ارزيابى خودى مؤسساتى و ارزيابى خودى برنامه‌يى و ديگر پروسه‌هاى مربوط به تضمين كيفيت و اعتباردهى كار نمايد. اين كار مى‌تواند كه شامل تهيۀ رهنمودها و دستورالعمل‌ها براى ارزيابى خودى و معيارهاى متوقعه براى كيفيت مؤسسات تحصيلات عالى باشد. اعضاى اين كميته بعداً به عضويت شوراى اعتباردهى و تضمين كيفيت نايل شده مى‌‌توانند

آغاز پروسه

:ماده‌ى بيستم

تمام مؤسسات تحصيلات عالى كه حداقل يك دوره فراغت داده باشند طى دو سال اول انفاذ اين لايحه به صورت داوطلبانه و بعد از دو سال به صورت اجبارى شامل پروسه اعتباردهى مى‌شوند. موسسات تحصيلات عالى كه دو سال بعد از انفاذ اين لايحه به مرحله فارغ دهى مى‌رسند، در اولين سال تابع شموليت اجبارى به پروسه اعتباردهى مى‌باشند

:ماده‌ى بيست و يكم

اين لايحه در چهار فصل و بيست و يك ماده ترتيب گرديده و بعد از منظورى وزير تحصيلات عالى نافذ مى‌گردد

لايحه‌ى نظم و دسپلين

:مقدمه

پوهنتون‌ها و مؤسسات تحصيلات عالى حريم‌هاى آموزشى عالى و اكادميك اند، كه با استعدادترين جوانان كشور را براى كسب تخصص و آموزش عالى پرورش مى‌دهند تا وطن خويش را در ابعاد اجتماعى، فرهنگى، مديريتى به سوى رفاه و ترقى سوق دهند. استادان و دانشجويان به عنوان قشر پيشآهنگ جامعه‌ى خويش مسووليت دارند كه در پهلوى تدريس و آموختن علوم تخصصى، تبارز دهنده‌ى كركتر‌هاى سالم اجتماعى نيز باشند. رعايت نظم اكادميك و حفاظت شاخصه‌هاى كركتر اكادميك يكى از الزامات اساسى در محيط پوهنتون‌ها و مؤسسات تحصيلات عالى به شمار مى‌رود. هرگونه رفتارى كه باعث اختلال نظام اكادميك، نقض حقوق ديگران و امنيت گردد، غير قابل قبول است و بايد كه در قبال آن تصاميم جدى اتخاذ گردد. بنابر اين لازم است كه مسايل مربوط به عدم رعايت نظم اكادميك و نقض اصول‌هاى شناخته شده در محيط پوهنتون‌ها و نهادهاى تحصيلى، كل يك لايحه‌ى رهنمودى ذيلاً مورد اجرا قرار گيرد، تا هم شفافيت و همآهنگى در تصميم‌گيرى‌ها موجود باشد و هم از تصاميم سليقه‌اى در چنين موارد جلوگيرى گردد

فصل اول

تخلفات بزرگ

:ماده‌ى اول

رشوه‌ستانى، اختلاس، تجاوز جنسى، استفاده‌ى نامشروع از موقف، دزدى و ديگر اعمال جرمى، اعمالى اند كه بر علاوه‌ى سپردن آن به مراجع عدلى و قضايى كشور، مى‌توانند كه باعث اخراج موقتى و يا دايمى شخص از محيط اكادميك گردند

:ماده‌ى دوم

تصويب مجازات در مورد تخلفات ذكر شده در فوق، از طرف شوراى علمى مؤسسه‌ى تحصيلى مربوطه صورت مى‌گيرد كه آيا اخراج مؤقتى باشد يا دايمي

فصل دوم

سلوك ضد اجتماعي

:ماده‌ى سوم

تعرض شخصى، اذيت جنسى، هتاكى، آسيب رسانيدن به ملكيت و دارايى‌هاى عامه و اختلال مراسم و برنامه‌هاى علمى، اجتماعى و فرهنگي

تخطى از طرزالعمل، لوايح، قوانين و مقررات پوهنتون‌ها، مانند: مقرره‌ى ليليه‌ها، لايحه‌ى امتحانات و يا استفاده بدون مجوز از امكانات و وسايل نهادهاى تحصيلي

اختلال و برهم زدن تدريس، تحقيق، مديريت و نظم اداري

تهديد و آوردن فشار به ديگران و يا هر عملى كه باعث به خطر انداختن سلامت فزيكى و روانى، امنيت شخصى و ديگران در پوهنتون‌ها و نهادهاى تحصيلى گردد

دامن زدن به تعصبات قومى، زبانى و فرقه‌ىي

فروش، استفاده و یا حمل و نقل مواد مخدر، مشروبات الكولى و يا هرچيز نشه‌آور و خطرناك، قمار و بازى‌هاى غير قانونى در محيط پوهنتون‌ها و ليليه‌ها

داشتن، فروش، حمل و نقل و پخش هر نوع سلاح، مواد آتش‌زا، انفجارى و يا داشتن هر چيزى كه بتواند به حيث اسلحه به كار رود و يا هر چيز خطرناك كه قانوناً ممنوع اعلان شده باشد، در محيط پوهنتون‌ها، نهادهاى تحصيلى و ادارات

اعمال اخلال‌گرانه و سرپيچى از رهنمودهاى قانونى مسوولين پوهنتون‌ها در اجراى وظايف

سرپيچى عمدى و آگاهانه از دستورهاى مسوولين امنيتى و بى‌پروايى در رانندگى و توقف در جايگاه‌هاى غير مجاز در محيط پوهنتون‌ها

:ماده‌ى چهارم

:تخلف حسب احوال در ماده‌ى سوم اين لايحه با ملاحظه‌ى جدى بودن تخلف و تكرار قرار ذيل تأديب مى‌گردد:

توصيه، اخطار، تنزيل موقف، تبديلى و اخراج از تحصيل و وظيفه به تصويب شوراى علمى مؤسسه

فصل سوم

تخلفات اكادميكي

:ماده‌ى پنجم

سوء استفاده از آثار علمى و فكرى مؤلفين ديگر مانند: نقل همه يا يك بخش از آثار ديگران به نام خود در تهيه‌ى وظايف خانگى، نوشتن مقالات، مونوگراف‌ها، رساله‌ها، تيزس‌هاى ماسترى و دكتورا و يا تأليفات كتب درسى و تهيه‌ى مواد درسي

استعمال نظريات، مفكوره‌ها و تجارب ديگران بدون استيذان مؤلف و يا بدون معرفى منبع و يا مأخذ و استعمال آن با تغيير جملات و يا عبارات ديگر

ارائه احصائيه و معلومات غير دقيق و ساختگى از نتايج تحقيقات علمى وظايف سپرده شده‌ى اكادميك

هر نوع ساخته‌كارى و تقلب و حق تلفى در نتايج امتحانات، تصرف در اسناد رسمى، تعديل و يا تبديل نمرات مضامين (كم كردن يا اضافه كردن قصدى)، ساخته‌كارى در امضاء مسوولين مؤسسات تحصيلى و ساير اعمالى كه غرض كسب امتياز و استفاده‌ى نامشروع به كار مى‌روند

جعل اسناد، اغفال، تقلب و فريبكارى اسناد و يا استفاده بدون مجوز از اسناد، مدارك و وسايل پوهنتون به قصد سوء استفاده

هر نوع اقدام و عمل نقل از قبيل تبادله‌ى سوالات با ديگران، قبل يا در جريان امتحان و يا انتقال سرى و پنهانى وسايل تخنيكى و مخابراتى و نشراتى غرض نقل كردن به شخص ديگر، تا به عوض كسى ديگر امتحان بدهد

حضور در امتحان به عوض شخص ديگر و يا اجازه دادن به شخص ديگر تا به عوض كس ديگر امتحان بدهد

استفاده‌ى غير قانونى از وسايل كمپيوترى و الكترونيكى غرض راه يافتن به معلوماتى كه صرف مربوط به مؤسسه و يا يك شخص معين مى‌گردد

سوء استفاده از امكانات و وسايل تكنالوژى معلوماتى مربوط به فاكولته‌ها، ادارات و پوهنتون‌ها از قبيل دسترسى به سايت‌هاى مبتذل و مغاير شئونات اسلامى و فرهنگى و يا ايجاد و اشاعه‌ى آن‌ها

:ماده‌ى ششم

از آنجايى كه خلاف رفتارى‌هاى اكادميك باعث خدشه‌دار شدن ارزش‌هاى اكادميك و مسلكى مى‌گردند و ضوابط علمى مورد احترام و اعتماد جامعه را مورد شك و ترديد قرار مى‌دهند، برخورد جدى با چنين موارد يكى از تعهدات انصراف ناپذير هر مؤسسه‌ى تحصيلى به شمار مى‌رود. مجازات مربوط به تخلفات اكادميك مندرج ماده‌ى پنجم اين لايحه كه شامل از سرگيرى پروژه، توصيه، اخطار، تبديلى، تعليق، محروميت و حتى اخراج مى‌گردد، در شوراى علمى هر فاكولته و يا شوراى علمى مؤسسه‌ى تحصيلى مربوطه مطرح و تصويب مى‌گردد

:ماده‌ى هفتم

فيصله نهايى مرجع تصميم گيرنده رسماً به اطلاع متهم و متهم‌عليه رسانيده مى‌شود. عريضه‌ى تجديد نظر درباره‌ى فيصله مذكور از تاريخ صدور تا آخر روز دهم به دفتر رييس مؤسسه‌ى مربوطه و يا دفتر وزير تحصيلات عالى داده مى‌شود

:ماده‌ى هشتم

تخلفات، تخطى‌ها و جرايمى كه در اين لايحه اقامه نشده است، حسب صواب ديد وزير تحصيلات عالى به شوراى رهبرى و يا شوراى عالى اين وزارت مطرح و تصاميم مقتضى اتخاذ مى‌گردد

:ماده‌ى نهم

تصويب مندرج مواد دوم، چهارم، ششم و هشتم اين لايحه پس از منظورى وزير تحصيلات عالى تطبيق مى‌گردد

:ماده‌ى دهم

اين لايحه در سه فصل و ده ماده پس از منظورى وزير تحصيلات عالى نافذ مى‌باشد اين لايحه به اثر حكم شماره (4559) مورخ 17/12/1387 وزير تحصيلات عالى نافذ گرديده است

:مقدمه

این لایحه به منظور تنظیم موثر روند تبدیلی محصلان در مؤسسات تحصیلات عالی کشور وضع گردیده است

تبدیلی محصلان از بخش شبانه به بخش روزانه صورت گرفته نمی تواند

فصل اول

تبدیلی های محصلان پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی دولتی روزانه

:ماده‌ى اول

چون در وقت اخذ امتحان کانکور به شاگردان وقت و صلاحیت داده میشودتا با دقت فکر نموده،پوهنځی و پوهنتون مورد علاقه خود را انتخاب نمایند. بناءً حق تبدیلی در داخل مؤسسه تحصیلی و یا از یک نهاد تحصیلی به نهاد تحصیلی دیگر را ندارند

:ماده‌ى دوم

تبدیلی محصلان اناث که صنف اول را موفقانه سپری نموده اند از یک مؤسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی دیگر تحت شرایط زیر صورت می گیرد

فصل دوم

تبدیلی های محصلان پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلی عالی دولتی شبانه

:ماده‌ى سوم

تبدیلی محصلان از بخش شبانه به بخش روزانه صورت گرفته نمی تواند

:ماده چهارم

تبدیلی محصلان از بخش روزانه به شبانه تحت شرایط ذیل صورت می گیرد

فصل سوم

تبدیلی محصلان مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی

:ماده پنجم

تبدیلی محصلان در داخل مؤسسه تحصیلی خصوصی از یک رشته به رشته دیگر و هم چنان محصلان جدیدالشمول الی ختم یک سمستر از یک موسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی خصوصی دیگر صورت گرفته نمی تواند

:ماده‌ى ششم

محصلان که در صنوف بالاتر از یک مؤسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی دیگر تبدیل میگردند الی تکمیل یک سمستر حق تبدیلی دوم را ندارند

:ماده‌ى ششم

محصلان که در صنوف بالاتر از یک مؤسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی دیگر تبدیل میگردند الی تکمیل یک سمستر حق تبدیلی دوم را ندارند

:ماده‌ى هفتم

تبدیلی محصلان از مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی به مؤسسات تحصیلات عالی دولتی مجاز نیست

:ماده‌ى دهم

محصلان مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در جریان تحصیل صرف حق دو بار تبدیلی را دارند

فصل چهارم

تبدیلی محصلان افغانی از موسسات تحصیلات عالی خارج مرز

:ماده یازدهم

تبدیلی محصلان افغانی از مؤسسات تحصیلات عالی خارج مرز کشور به مؤسسات تحصیلات عالی داخل کشور تابع شرایط ذیل است

:ماده دوازدهم

محصلان که از طریق بورسیه های دولتی و گروپی به خارج از کشور تحصیل می نمایند، تبدیلی شان مجاز نمی باشند

ماده سیزدهم

 اسناد ارائه شده غرض تعین معادلت و ادامه تحصیل به کمیسیون ارزیابی اسناد علمی در ریاست انسجام امور اکادمیک راجع و متعاقباً از طریق ریاست امور محصلان طی مراحل می گردد

فصل پنجم

احکام متفرقه

ماده چهاردهم

تمام تبدیلی های شامل این لایحه در مؤسسات تحصیلی دولتی صرف سال یک مرتبه در ایام رخصتی های زمستان ( ماه جدی و دلو ) و در مؤسسات تحصیلی خصوصی سال دو بار در ختم هر سمستر طی مراحل می گردد

علاوتاً تبدیلی از یک ولایت گرمسیر به ولایت دیگر گرمسیر صرف در ماه اسد، طی مراحل میگردد

:ماده پانزدهم

تبدیلی های محصلان شامل این لایحه توسط کمیسیون به ترکیب ذیل صورت می گیرد

:نوت

در تبدیلی های موسسات تحصیلات عالی دولتی، رئیس امور محصلان و در تبدیلی های مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی، رئیس مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی به حیث منشی کمیسیون انجام وظیفه می نمایند

:ماده شانزدهم

الف- محصلان اناث که به اساس ازدواج تقاضای تبدیلی را می نمایند، باید افزون به تکمیل شرایط وضع شده در این لایحه ، بدون در نظرداشت نمره معیاری کانکور،برویت اسناد موثق رسمی مبنی بر ازدواج در زمان معین تبدیلی ها طی مراحل میگردد

ب- تبدیلی محصلان اناث به اساس تبدیلی رسمی وظیفه پدر یا متکفل فامیل با ارائه اسناد موثق با تائیدی شخص اول ( وزیر یا معین ) اداره مربوطه با تکمیل شرایط وضع شده در این لایحهبدون در نظرداشت نمره معیاری کانکور در زمان معین تبدیلی ها طی مراحل میگردد

:ماده هفدهم

اجراات و طی مراحل تبدیلی های مؤسسات تحصیلات عالی دولتی از طریق ریاست امور محصلان و از موسسات تحصیلات عالی خصوصی از طریق ریاست مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی صورت می گیرد

:ماده هژدهم

تبدیلی از مؤسسات تحصیلات نیمه عالی به مؤسسات تحصیلات عالی مجاز نیست و از مؤسسات عالی به نیمه عالی در صورت موافقه وزارت های ذیربط صورت گرفته میتواند

:ماده نزدهم

تبدیلی از مؤسسات تحصیلات عالی کابل به مؤسسات تحصیلات عالی ولایات و از ولایات به ولایات مطابق اصول مندرج این لایحه صورت گرفته می تواند

:ماده بیستم

تبدیلی از مؤسسات تحصیلات عالی ولایات به کابل مجاز نیست به استثنای موارد که برای قشر اناث در ماده شانزدهم پیش بینی گردیده است

:ماده بیست و یکم

در صورت تبدیلی، محصل مکلف به تکمیل مضمون یا مضامین کمبود در جریان تحصیل طبق لایحه می باشد

:ماده بیست ودوم

این لایحه در پنج فصل و بیست و دو ماده ترتیب گردیده و بعد از تاییدی شورای رهبری وزارت تحصیلات عالی نافذ است، با انفاذ این لایحه، لایحه ی قبلی تبدیلی ها و سایر اسناد مغایر این لایحه ملغی شناخته می شود

لايحه‌ى سيستم كريديت مؤسسات تحصيلات عالى افغانستان براى دوره‌ى ليسانس

:مقدمه

سيستم كريديت امروز به حيث يك سيستم مؤثر و پيشرفته‌ى تحصيلى در اكثر كشور‌هاى جهان مورد پذيرش و تطبيق مى‌باشد. در جريان بازسازى سيستم تحصيلات عالى در كشور و گسترده‌گى روز افزون ارتباطات اكادميك پوهنتون‌ها و مؤسسات تحصيلات عالى كشورهاى مختلف، نياز مبرم ديده مى‌شود تا اين سيستم به صورت مؤفقانه تطبيق و چالش‌هاى عمده در فراراه آن مرفوع گردد. هدف اساسى تطبيق و كاربرد اين سيستم آن است تا فعاليت و سهم‌گيرى محصل در جريان عمليه‌ى آموزش بيشتر انكشاف و تقويت گردد و سيستم تحصيلات عالى در كشور با معيارهاى جهانى همخوانى كسب كند، زيرا اين سيستم انعطاف پذيرتر است و فرصت‌هاى بيشتر و بهترى را براى محصل فراهم مى‌كند. در اين سيستم فرصت‌هاى واقعى در جهت صرفه‌جويى وقت و پيشرفت سريع براى محصلان كوشا فراهم مى‌گردد و معيارهاى دقيق فعاليت و مساعى محصلان بكار گرفته مى‌شود. در اين سيستم مسووليت‌ها و فعاليت‌هاى استادان نيز بيشتر هدفمند گرديده و به رشد توانايى‌هاى علمى و عملى شاگردان معطوف مى‌گردد. در سيستم كريديت تسهيلات و امكانات در فراگيرى دانش به گونه‌اى فراهم مى‌شود كه هم از لحاظ وقت، هم از نظر شيوه و هم از نظر نرخ اقتصادى توانايى‌هاى محصل در نظر گرفته مى‌شود، چنانچه؛ يك محصل مى‌تواند به اندازه‌يى كه توان فكرى، مالى و يا زمانى دارد درس‌هايش را عيار سازد. محصل مى‌تواند مقدار كريديت‌هايش را به مؤسسه‌ى ديگر آموزشى انتقال و بالاخره در صورت ناكامى تنها درس‌هايى را دوباره بگيرد كه در آن ناكام مانده است، نه تمام سمستر و سال آموزشى را و آن هم با همآهنگى دوطرفه با مؤسسه‌ى مربوطه. لازم است شيوه‌هاى كهنه و كليشه‌اى پيشبرد درس‌ها مورد بازنگرى قرار گيرد و از اتكاى محض بالاى يك كتاب درسى انصراف به عمل آيد و محصلان به مطالعات اضافى تشويق گردند. (ضميمه شماره 2) بايد وظيفه‌ى استادى به وظيفه‌ى تمام وقت هر عضو كادر علمى پوهنتون‌ها مبدل گردد. بايد در تمام ديپارتمنت‌ها سيستم منظم ارزيابى و بازنگرى مواد درسى و روش اتخاذ تدابير اضافى جهت ارتقاى سطح فعاليت‌هاى علمى آن‌ها معمول گردد. شيوه‌هاى مؤثر برقرارى و تحكيم روابط اكادميك و همكارى علمى ميان ديپارتمنت‌هاى مختلف پوهنځى ها به وجود آيد تا محصلان براى تكميل نصاب رنامه‌ى درسى خويش بتوانند از تنوع انتخاب مستفيد شوند. بدون ترديد، لايحه‌ى جديد مكلفيت اكادميك اعضاى كادر علمى مؤسسات تحصيلات عالى، گام مؤثر ديگرى در اين راستا تلقى مى‌گردد

تعريفات

:الف: كريديت

كريديت يك واحد درسى است كه بر اساس آن نصاب دوره‌ى تحصيلى با تفكيك سمسترها و همچنان سهم هر مضمون در نصاب مذكور تعيين مى‌شود. يك كريديت (16) ساعت درسى و يا معادل آن در يك سمستر مى‌باشد

:ب- مضامين اساسى

به مضامينى گفته مى‌شود كه آموزش آن‌ها براى ورود به اصل رشته لازمى مى‌باشد و تهداب معلومات اختصاصى را تشكيل مى‌دهد

:ج- مضامين حتمى تخصصى

به مضامين رشته‌اى گفته مى‌شود كه ضرورت حتمى و غير قابل تعويض رشته‌ى تخصصى را مى‌سازد. در بعضى پوهنتون‌ها اين مضامين، رشته‌ى اصلى را تشكيل مى‌دهد.

:د- مضامين اختيارى

به مضامينى گفته مى‌شود كه محصل از ميان چند انتخاب يا بديل كه به نحوى از انحأ به رشته‌ى تحصيلى شاگرد ارتباط داشته و توسط پوهنځى در پروگرام تحصيلى گنجانيده شده باشد، يك يا چند مضمون آنرا انتخاب مى‌نمايد. تعيين مضامين اختيارى مربوط به ديپارتمنت بوده كه بعد از تأييد شوراى علمى پوهنځى انتخاب مى‌گردد.

:هـ – مضامين پوهنتون شمول

عبارت از مضامينى است كه در تمام پوهنځى‌هاى مؤسسات تحصيلات عالى تدريس مى‌گردد (ثقافت اسلامى، تاريخ معاصر، لسان خارجى، حفاظت محيط زيست، كمپيوتر) و تدريس مضمون تربيت بدنى در پوهنځى‌هاى غير مسلكى اختيارى مى‌باشد

:و- شماره‌ى رمز

نشانه‌اى متشكل از اعداد و حروف است كه براى شناسايى هر مضمون و ارتباط آن با ديپارتمنت، پوهنځى و مضمون معين به كار مى‌رود

ز- هر سال تحصيلى شامل دو سمستر مى‌باشد و هر سمستر بدون امتحانات (16) هفته‌ى درسى را دربر مى‌گيرد. به اين ترتيب يك كريديت برابر (16) ساعت درسى (50) دقيقه‌اى در يك سمستر و يا يك ساعت (50) دقيقه اى در هفته مى‌باشد. دو ساعت تطبيقات و يا لابراتوار و يا سه ساعت ستاژ يعنى كار ساحوى معادل يك ساعت درسى محاسبه مى‌شود

مضامين اساسى، تخصصى، اختيارى و پوهنتون شمول، تعداد كريديت و كودنمبر نوعيت پايان‌نامه مانند مونوگراف، ديپلوم و سيمينار در پلان تعليمى گنجانيده مى‌شود

:ماده‌ى دوم

حداقل كريديت‌ها در دوره‌ى ليسانس (136) كريديت و حداكثر آن مربوط به طول دوره تحصيلى رشته مربوطه بوده و از (21) كريديت در يك سمستر تجاوز نمى‌نمايد

:ماده‌ى سوم

مضامين دوره‌ى ليسانس به مضامين اساسى، مضامين تخصصى، مضامين اختيارى و مضامين پوهنتون شمول تقسيم مى‌شوند. مضامين اساسى بايد حداكثر (30) فيصد، مضامين تخصصى حداقل (50) فيصد و مضامين اختيارى به شمول مضامين پوهنتون شمول (12) فيصد، مونوگراف، سيمينار، ستاژ، امتحان دولتى و تكميل پروژه‌ى ديپلوم (8) فيصد مضامين دوره‌ى ليسانس را احتوا مى‌نمايد و نمرات آن از (100) نمره محاسبه مى‌شود. فيصدى مضامين مذكور در پلان تعليمى (ضميمه‌ى شماره 10) گنجانيده شده است

:ماده‌ى چهارم

تعيين فهرست هر يك از كتگورى‌هاى مضامين اساسى، مضامين اختصاصى، مضامين اختيارى، مضامين پوهنتون شمول و تدوين نصاب تحصيلى از صلاحيت ديپارتمنت‌ها بوده و بعد از طى مراحل اكادميك مرعى الاجرأ مى‌باشد

:ماده‌‌ى پنجم

يك مضمون در عين روز بيشتر از دو ساعت تدريس نمى‌گردد. كارهاى تطبيقات استثناءً در يك روز تا چهار ساعت و كارهاى ساحوى مى‌تواند روزتمام باشد

:ماده‌ى ششم

يك مضمون يا كورس در يك هفته حد اكثر داراى پنج كريديت مى‌باشد. تعداد كريديت‌ها در پلان تعليمى مشخص مى‌گردد

:ماده‌ى هشتم

استادان و ديپارتمنت‌هاى مربوط مكلف به ترتيب و اعلام كورس‌هاى قابل ارايه با پاليسى كورس براى هر مضمون قبل از شروع سمستر مى‌باشند. در پاليسى كورس بايد استادان مربوطه، عناوين و مفردات برنامه‌ى درسى، روش پيشبرد درس، روش ارزيابى و ديگر معلومات ضرورى را ارايه نمايند. (ضميمه‌ى شماره‌ى 3)

:ماده‌ى نهم

در پيشبرد كورس حد اكثر كوشش به عمل آيد تا سهم‌گيرى و فعاليت محصل انكشاف داده شود (شاگرد محورى). به اين منظور به عوض ديكته از ارائه‌ى لكچر، تدوير مناقشات، ارائه‌ى سيمينارها، كارهاى عملى، لابراتوارى و كارهاى خانگى استفاده به عمل مى‌آيد. (ضميمه‌ى شماره‌ى 3)

:ماده‌ى دهم

محصل بايد حد اكثر تا ختم هفته‌ى اول بعد از شروع سمستر، براى كورس‌هاى نصاب كريديت ثبت نام نمايد. كورس‌هايى كه يك محصل در هر سمستر بايد در آن ثبت نام نمايد در مشوره با استاد رهنما و يا رييس پوهنځى طبق نورم‌هاى مندرج در اين لايحه و ديگر اسناد رهنمودى پوهنځى مربوط تعيين مى‌شود. تعيين يك استاد رهنما براى حداقل هر بيست محصل از طرف شوراى علمى پوهنځى مربوطه صورت مى‌گيرد كه مسوول حل مشكلات محصلين در رابطه به سيستم كريديت مى‌باشد و اين كار در فعاليت‌هاى اكادميك استاد محاسبه مى‌گردد. (ضميمه‌ى شماره‌ى 2)

:ماده‌ى پانزدهم

ديپارتمنت‌ها مؤظف اند جهت فراهم‌آورى زمينه‌ى انتخاب براى مضامين اختيارى شامل نصاب، لست مضامين مربوطه را تهيه و در اختيار محصل قرار بدهند. (ضميمه‌ى شماره10)

ماده‌ى دوازدهم

:ماده‌ى هفتم

محصل مى‌تواند در طول دوره‌ى تحصيلى براى يك سال و صرف يكبار به دلايل معقول تأجيل اخذ نمايد. در اين صورت بايد درخواست تحريرى خود را قبل از آغاز سمستر و يا در هفته‌ى اول آغاز سمستر طى مراحل نمايد. تقاضاى مذكور در صورت موافقه‌ى پوهنځى مربوطه و منظورى رياست پوهنتون پذيرفته مى‌شود

هرگاه محصل در اثر وقوع كدام حادثه‌ى ناگوار يا غير مترقبه متحمل آسيب‌هاى شديد جسمى و روانى گردد كه باعث غيابت مسلسل شده و نتواند نصاب حاضرى را تكميل كند و اين حالت براى پوهنځى به اساس شواهد عينى معلوم باشد و مورد تأييد آن قرار گيرد، در اين صورت مدت چنين غيابت به اساس تصويب شوراى علمى پوهنځى به تأجيل يكساله‌ى محصل محاسبه مى‌گردد

براى محصلان اناث متأهل كه بنابر وضع حمل نتوانند نصاب حاضرى را تكميل نمايند و اين حالت براى پوهنځى به اساس شواهد عينى معلوم باشد و مورد تأييد آن قرار گيرد، در اين صورت مدت چنين غيابت به اساس تصويب شوراى علمى پوهنځى به تأجيل يكساله‌ى محصل محاسبه مى‌شود

در صورت تقاضاى تأجيل براى بار دوم در اثر حوادث غير مترقبه (در صورتيكه دوام تحصيل بيشتر از ميعاد معين شده در لايحه نگردد)، در مورد شوراى علمى پوهنتون تصميم مى‌گيرد

:ماده‌ى سيزدهم

تعيين و تشخيص مضامين اساسى در هر رشته از صلاحيت ديپارتمنت‌ها بوده كه بعد از تأييد شوراى علمى پوهنځى قابل تطبيق مى‌باشد

ارزيابى و امتحان

:ماده‌ى شانزدهم

تكميل نصاب حاضرى در مضمون و يا كورس حتمى مى‌باشد. هفتاد و پنج فيصد حاضرى در ساعات درسى شرط شمول در امتحان نهايى دانسته مى‌شود. (ضميمه‌ى شماره 4)

:ماده‌ى هفدهم

بيشتر از (25) فيصد غير حاضرى در ساعات تطبيقات همان مضمون موجب محروميت از نمره‌ى تطبيقات مى‌شود

:ماده‌ى بيستم

هرگاه محصل در يك و يا چند مضمون كه كمتر از نصف كريديت‌هاى همان سمستر باشد. قادر به اخذ نمره كاميابى نگردد در همان مضمون يا مضامين ناكام محسوب گرديده و براى تكميل مضامين ناكام در رخصتى‌هاى بين دو سمستر و يا در سمسترهاى بعدى رعايت تسلسل از امكانات ذيل استفاده گردد

پوهنځى با مشوره با ديپارتمنت مربوطه تقسيم اوقات اخذ امتحان محصلين ناكام را ترتيب و بعد از ختم امتحان ديپارتمنت مربوطه نتايج امتحان را در ظرف يك هفته به صورت رسمى به پوهنځى ارسال مى‌نمايد

هرگاه محصل نصف كريديت‌هاى يك سمستر را تكميل نموده باشد، اوسط نمرات امتحان آن بعد از تكميل كريديت‌هاى باقى مانده محاسبه مى‌گردد

هرگاه محصل در تمام مضامين امتحان داده شده نمره‌ى كاميابى گرفته، اما اوسط معينه را پوره نكرده باشد، به سمستر بعدى ارتقاء نموده و برايش اخطار داده مى‌شود

هرگاه محصل ناكام يك و يا چند مضمون در صورت كه پنجاه فيصد كريديت ها را تكميل نموده باشد (به استثناى مضامين اختيارى و پوهنتون شمول) براى بار دوم نيز در يك مضمون نمره ناكامى اخذ نمايد تنها مضمون ناكام شده را در ختم چهار هفته آماده‌گى براى بار سوم امتحان داده و در صورت ناكامى بار سوم ناكام همان سمستر تلقى گرديده و سمستر را تكرار نمايد. براى ناكام مضامين اختيارى و پوهنتون شمول سمستر يك چانس اضافى ديگر طى حداكثر دو هفته بعد از چانس قبلى داده مى‌شود. ناكام زيادتر از يك مضمون در چانس دوم نيز ناكام همان سمستر تلقى شده سمستر را تكرار نمايد

هرگاه نتيجه‌ى امتحان نهايى مضمون از جانب استاد ناتكميل (incomplete) راپور داده شده باشد (يك قسمت امتحان چون امتحان صنفى، كارخانگى، تطبيقات و يا امتحانات نهايى را تكميل نكرده باشد) اوسط مجموعى همان سمستر اين محصل تا تكميل نتيجه‌ى همان مضمون محاسبه نمى‌گردد. تكميل مضمون (incomplete) راپور داده شده بايد تا آغاز سمستر بعدى صورت گيرد

:ماده‌ى بيست و دوم

دو مرتبه ناكامى در بيشتر از نصف كريديت‌ها در عين سمستر سبب اخراج محصل مى‌شود.(ضميمه‌ى شماره 7)

:ماده‌ى بيست و چهارم

حداكثر دوره‌ى تحصيل در پوهنځى‌هاى چهارساله زيادتر از دو سال و در پوهنځى‌هاى اضافه‌تر از چهار سال زيادتر از سه سال از دوره‌ى معينه شده نمى‌تواند. محصلانى كه پوهنځى مربوطه را در مدت پيشبينى شده در لايحه ختم نكنند، به طور دايمى از پوهنځى مربوطه منفك مى‌گردند

:ماده‌ى بيست و ششم

محصلان پُرتلاش و لايق در صورت پوره نمودن كريديت‌هاى معينه‌ى يك دوره‌ى تحصيلى مى‌توانند قبل از دوره‌ى معينه فارغ گردند

:ماده‌ى بيست و هفتم

در مورد موضوعاتى كه در اين لايحه پيشبينى نشده باشد، تصميم شوراى علمى پوهنتون مربوطه بعد از تأييد مقام وزارت تحصيلات عالى اجرا شده مى‌تواند

:ماده‌ى بيست و نهم

اين لايحه داراى يك مقدمه، بيست و نه ماده و ده ضميمه بوده و بعد از منظورى وزير تحصيلات عالى نافذ مى‌گردد