امتحان طبق اين لايحه روشى است كه به وسيلهى آن درجهى كسب دانش يا مهارت عملى محصلان در يك دورهى معين تحصيلى ارزيابى مىشود
امتحانات مختلف طبق این لايحه در جريان و ختم سمستر گرفته مىشود
مقامهاى منظور كنندهى تقويم امتحانات مندرج اين لايحه عبارت اند از
بررسى از جريان امتحانات توسط كميتههاى آتى صورت مىگيرد
وظايف كميتههاى امتحانات
انواع امتحانات در مؤسسهى تحصيلات عالى عبارت است از
چگونگى گرفتن امتحانات صنفى حسب آتى است
چگونگى گرفتن امتحانات وسط سمستر حسب زير است
ساير امتحانات
طرز برگزارى امتحانات نهايى قرار ذيل است
طرز گرفتن امتحان نهايى قرار ذيل است
شرايط شمول در امتحان نهايى (چانس اول) عبارت اند از
امتحان نهايى داراى خصوصيات ذيل است
نمرهى امتحان هر مضمون قرار ذيل توضيح مىگردد
چگونگى شمول در امتحان مشروطى و شيوهى اخذ آن حسب زير توضيح مىگردد
محصلان تحت شرايط ذيل ناكام سمستر محسوب مىگردند
محصلان ناكام يك سمستر الى آغاز دوبارهى همان سمستر تعطيل مىگردند
گرفتن امتحان نهايى و مشروطىهاى آن خارج از تقويم مؤسسهى تحصيلات عالى يعنى در ساير اوقات مجاز نيست
گرفتن امتحان نهايى و مشروطىهاى آن خارج از تقويم مؤسسهى تحصيلات عالى يعنى در ساير اوقات مجاز نيست
برخورد در موارد نقل، تقلب و اخلال نظم و دسپلين در امتحانات
انفكاك مؤقت و انفكاك دايمى
وقت و چگونگى تجديد نظر بر نتيجهى امتحانات نهايى و مشروطى
حداكثر دورهى تحصيل در پوهنځىها نمىتواند بيشتر از دو سال از دورهى معينه در همان پوهنځىها باشد. در صورتى كه دورهى تحصيل در يك پوهنځى بيشتر از چهار سال باشد، حد اعظم دورهى تحصيلى در آن پوهنځى سه سال بيشتر از مدت معينهى تحصيل در همان پوهنځى بوده نمىتواند
محصلانى كه يك صنف را در طى دو سال موفقانه به پايان نرسانند و يا امكان ختم پوهنځى را در مدتى كه در مادهى (24) اين لايحه پيشبينى شده، نداشته باشند، از پوهنځى به طور دايمى منفك مىگردند
تأجيل
محصلانى كه طور مؤقت منفك شده اند و يا تأجيل اكادميك گرفته باشند، الى (15) روز بعد از آغاز رسمى سمستر، بايد غرض شموليت مراجعه نمايند
اين لايحه پس از منظورى وزير تحصيلات عالى طى (28) ماده و حكم شماره (952) مؤرخ 22/3/1387 نأفذ است و با انفاذ آن، لايحهى قبلى امتحانات و ساير اسناد مغاير اين لايحه ملغى شناخته مىشود
قانون اساسى افغانستان حكم مىكند كه دولت مؤسسات تحصيلى عالى عمومى و تخصصى را تأسيس نمايد. در اين قانون بر انكشاف برنامههاى آموزشى مؤثر و متعادل تأكيد گرديده است. براى رسيدن به مؤثريت و تعادل، وزارت تحصيلات عالى بايد ميكانيزمى را براى بهبود و ارزيابى كيفيت تحصيلات عالى ايجاد كند. به همين ترتيب، استراتيژى انكشاف ملى افغانستان (ANDS) بر اهميت تحصيلات با كيفيت براى تمام افغانها تأكيد نموده و در پاليسى خود ارتقاى كيفيت و استقلاليت تحصيلات عالى را در اولويت قرار داده است. به همين ارتباط، داشتن سيستم تحصيلات عالى دولتى و خصوصى با كيفيت كه جوابگوى نيازمندىهاى رشد و انكشاف افغانستان باشد، به صفت ديدگاه پلان ستراتيژيك ملى تحصيلات عالي (1389-1393) مطرح شده است. پلان ستراتيژيك ملى تحصيلات عالى دربر گيرندهى پلانها براى تأسيس ادارهى تضمين كيفيت و اعتباردهى مىباشد. وزارت تحصيلات عالى بهبود و تضمين كيفيت را در اولويتهاى پلان پنج سالهى خود قرار داده است
اين لايحه در روشنى بند سوم و چهارم مادۀ سوم قانون مؤسسات تحصيلات عالى به منظور انكشاف و ارتقاء كيفى و اعتباردهى اكادميك مؤسسات تحصيلات عالى، حفظ و بهبود كيفيت تحصيلى به طور مؤثر و متعادل و تطبيق شاخصهاى كيفى و اعتباردهى به طور دوامدار در مؤسسات تحصيلات عالى افغانستان وضع شده است
تمام مؤسسات تحصيلات عالى دولتى و خصوصى، به شمول آموزش از راه دور تابع پروسه اعتباردهى قرار مىگيرند
مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان فعاليت مىكنند تابع پروسه اعتباردهى بوده و بايد عين معيارها و استندردهايى را كه براى مؤسسات تحصيلى دولتى و خصوصى تعيين گرديده است، تكميل نمايند. اين امر شامل مؤسسات تحصيلات عالى خارجى موجود در افغانستان، مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان داراى دفاتر هستند، مؤسسات تحصيلات عالى كه آموزش از راه دور را به وسيلۀ انترنت عرضه مىكنند و مؤسساتى كه براى ديگران جواز و صلاحيتىدهند تا از نام، تصديقنامهها، درجۀ تحصيلى و ساير مواد مربوط به آنها و هويت شان استفاده نمايند، مىگردد. انحراف و خلاف ورزى از اين مقررات باعث مسدود و يا جريمه شدن مؤسسه مىگردد
اجازه فعاليت دوبارۀ اين مؤسسات مطابق قوانين و مقررات نافذ وزارت تحصيلات عالى مىباشد
اين لايحه در روشنى بند سوم و چهارم مادۀ سوم قانون مؤسسات تحصيلات عالى به منظور انكشاف و ارتقاء كيفى و اعتباردهى اكادميك مؤسسات تحصيلات عالى، حفظ و بهبود كيفيت تحصيلى به طور مؤثر و متعادل و تطبيق شاخصهاى كيفى و اعتباردهى به طور دوامدار در مؤسسات تحصيلات عالى افغانستان وضع شده است
تمام مؤسسات تحصيلات عالى دولتى و خصوصى، به شمول آموزش از راه دور تابع پروسه اعتباردهى قرار مىگيرند
مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان فعاليت مىكنند تابع پروسه اعتباردهى بوده و بايد عين معيارها و استندردهايى را كه براى مؤسسات تحصيلى دولتى و خصوصى تعيين گرديده است، تكميل نمايند. اين امر شامل مؤسسات تحصيلات عالى خارجى موجود در افغانستان، مؤسسات تحصيلات عالى خارجى كه در افغانستان داراى دفاتر هستند، مؤسسات تحصيلات عالى كه آموزش از راه دور را به وسيلۀ انترنت عرضه مىكنند و مؤسساتى كه براى ديگران جواز و صلاحيتىدهند تا از نام، تصديقنامهها، درجۀ تحصيلى و ساير مواد مربوط به آنها و هويت شان استفاده نمايند، مىگردد. انحراف و خلاف ورزى از اين مقررات باعث مسدود و يا جريمه شدن مؤسسه مىگردد
اجازه فعاليت دوبارۀ اين مؤسسات مطابق قوانين و مقررات نافذ وزارت تحصيلات عالى مىباشد
هرگاه يك مؤسسهى اعتبار داده شده معيارهاى معينه را در طول (5) سال حفظ كرده نتواند. اداره اعتباردهى به شوراى اعتباردهى پيشنهاد مى»مايد تا يك تيم ارزيابى كننده براى مطالعه وضعيت به مؤسسه اعزام گردد. هرگاه معلوم گردد كه مؤسسه نتوانسته معيارهاى معينه را حفظ نمايد يا به آن الى مدت (9) ماه مهلت داده شود و يا در صورت شديد بودن ناتوانائى مسدود مىگردد
چون هر بار اعتباردهى براى پنج سال مىباشد، ارزيابى براى اعتباردهى مجدد در جريان سال پنجم صورت مىگيرد و از تاريخ ختم دوره اعتباردهى قبلى محاسبه مىگردد
اعتراض در برابر فيصلۀ شوراى اعتباردهى بر مبناى قانون صورت گرفته مىتواند
بازنگرى مسلكى عبارت از بازنگرى و ارزيابى بيرون مؤسسهيى مىباشد كه در آن كيفيت و مؤثريت برنامههاى علمى، كاركنان، ساختار و دستاوردهاى يك مؤسسه توسط يك تيم بيرون مؤسسهيى كه در رشته و سيستم تحصيلات عالى تخصص و تبحر داشته باشد، قرار ذيل مورد بازنگرى و ارزيابى مىگردد
هر مؤسسه بعد از درخواست و دريافت اجازه نامزدى براى اعتباردهى از اداره تضمين كيفيت و اعتباردهى يك ارزيابى خودى مؤسساتى را از پوهنځىها، برنامهها و زيربنا و دستاوردهاى خويش انجام مىدهد تا دانسته شود كه آيا معيارهاى تعيين شده توسط اداره تضمين كيفيت و اعتباردهى را برآورده ساخته مىتواند؟ اين ارزيابى خودى توسط مؤسسه به منظور آماده شدن براى بازديد ساحوى باز نگرهاى متخصص بيرونى تضمين كيفيت و اعتباردهى انجام مىىابد (به مادۀ 14 مراجعه شود). بعد از انجام ارزيابى خودى گزارش ارزيابى مذكور كه حاوى يافتهها در رابطه به معيارهاى تعيين شدۀ ادارۀ اعتباردهى مىباشد تهيه مىگردد. ارزيابى خودى برنامه در تعداد محدود از رشتهها مانند تربيۀ معلم، طب و حقوق منحيث جز اعتباردهى برنامه صورت مىگيرد
بعد از تكميل گزارش ارزيابى خودى، ادارۀ تضمين كيفيت و اعتباردهى هيئت باز نگرها را به مؤسسه مىفرستد. ارزيابى در اين مرحله توسط باز نگرها صورت مىگيرد كه شامل مرور گزارش ارزيابى خودى مؤسسه، مصاحبه با استادان، شاگردان، كارمندان و آمران و همچنان بررسى ساختار و مؤثريت مؤسسه و برنامههاى آن مىگردد. البته اين ارزيابى به اساس طرزالعملهايى كه توسط ادارهى تضمين كيفيت و اعتباردهى و وزارت تحصيلات عالى تهيه گرديده است، صورت خواهد گرفت. در نتيجه بازديد ساحوى يك گزارش همراه با سفارشات به شوراى تضمين كيفيت و اعتباردهى دربارۀ نامزدى اعتباردهى، اعتباردهى و اعتباردهى مجدد ارايه مىگردد
ادرۀ تضمين كيفيت و اعتباردهى صلاحيت دارد، به خاطر تأمين مصارف بازديد ساحوى در مطابقت با قوانين، مقررات و طرزالعملهاى وزارت تحصيلات عالى از خدمات خود فيس اخذ نمايد
تمام مؤسسات تحصيلات عالى بايد در مربوطات خود براى نظارت و تسهيل بهبود كيفيت، كميتۀ تضمين كيفيت داشته باشند. رياست كميته را معاون علمى مؤسسه (و يا معادل آن) به عهده مىگيرد. اعضاى كميته متشكل از (5-9) عضو به نمايندگى از رشتههاى عمده به انتخاب شوراى علمى مؤسسه مىباشد. تمام اعضاى كميته بايد اشخاص فعال و برجسته در تدريس، تحقيق و عرضۀ خدمات باشند. اكثريت اعضاى كميته بايد داراى رتب پوهاندى و پوهنوالى بوده و بقيه پوهندوى و پوهنمل مىباشند. به منظور ارزيابى خودى پوهنځىها و ديپارتمنتهاى فارغ ده، كميتههاى فرعى تشكيل مىشوند كه تحت نظر كميته تضمين كيفيت مؤسسات فعاليت مىنمايند
تا تصويب قانون مؤسسات تحصيلات عالى و راهاندازى پروسهى اعتباردهى، وزير تحصيلات عالى كميتهى اعتباردهى و تضمين كيفيت را تعيين خواهد نمود تا كه با پوهنتونها و مؤسسات تحصيلات عالى جهت مساعد ساختن زمينه براى تضمين كيفيت و اعتباردهى به شمول ارزيابى خودى مؤسساتى و ارزيابى خودى برنامهيى و ديگر پروسههاى مربوط به تضمين كيفيت و اعتباردهى كار نمايد. اين كار مىتواند كه شامل تهيۀ رهنمودها و دستورالعملها براى ارزيابى خودى و معيارهاى متوقعه براى كيفيت مؤسسات تحصيلات عالى باشد. اعضاى اين كميته بعداً به عضويت شوراى اعتباردهى و تضمين كيفيت نايل شده مىتوانند
تمام مؤسسات تحصيلات عالى كه حداقل يك دوره فراغت داده باشند طى دو سال اول انفاذ اين لايحه به صورت داوطلبانه و بعد از دو سال به صورت اجبارى شامل پروسه اعتباردهى مىشوند. موسسات تحصيلات عالى كه دو سال بعد از انفاذ اين لايحه به مرحله فارغ دهى مىرسند، در اولين سال تابع شموليت اجبارى به پروسه اعتباردهى مىباشند
اين لايحه در چهار فصل و بيست و يك ماده ترتيب گرديده و بعد از منظورى وزير تحصيلات عالى نافذ مىگردد
پوهنتونها و مؤسسات تحصيلات عالى حريمهاى آموزشى عالى و اكادميك اند، كه با استعدادترين جوانان كشور را براى كسب تخصص و آموزش عالى پرورش مىدهند تا وطن خويش را در ابعاد اجتماعى، فرهنگى، مديريتى به سوى رفاه و ترقى سوق دهند. استادان و دانشجويان به عنوان قشر پيشآهنگ جامعهى خويش مسووليت دارند كه در پهلوى تدريس و آموختن علوم تخصصى، تبارز دهندهى كركترهاى سالم اجتماعى نيز باشند. رعايت نظم اكادميك و حفاظت شاخصههاى كركتر اكادميك يكى از الزامات اساسى در محيط پوهنتونها و مؤسسات تحصيلات عالى به شمار مىرود. هرگونه رفتارى كه باعث اختلال نظام اكادميك، نقض حقوق ديگران و امنيت گردد، غير قابل قبول است و بايد كه در قبال آن تصاميم جدى اتخاذ گردد. بنابر اين لازم است كه مسايل مربوط به عدم رعايت نظم اكادميك و نقض اصولهاى شناخته شده در محيط پوهنتونها و نهادهاى تحصيلى، كل يك لايحهى رهنمودى ذيلاً مورد اجرا قرار گيرد، تا هم شفافيت و همآهنگى در تصميمگيرىها موجود باشد و هم از تصاميم سليقهاى در چنين موارد جلوگيرى گردد
رشوهستانى، اختلاس، تجاوز جنسى، استفادهى نامشروع از موقف، دزدى و ديگر اعمال جرمى، اعمالى اند كه بر علاوهى سپردن آن به مراجع عدلى و قضايى كشور، مىتوانند كه باعث اخراج موقتى و يا دايمى شخص از محيط اكادميك گردند
تصويب مجازات در مورد تخلفات ذكر شده در فوق، از طرف شوراى علمى مؤسسهى تحصيلى مربوطه صورت مىگيرد كه آيا اخراج مؤقتى باشد يا دايمي
:تخلف حسب احوال در مادهى سوم اين لايحه با ملاحظهى جدى بودن تخلف و تكرار قرار ذيل تأديب مىگردد:
توصيه، اخطار، تنزيل موقف، تبديلى و اخراج از تحصيل و وظيفه به تصويب شوراى علمى مؤسسه
از آنجايى كه خلاف رفتارىهاى اكادميك باعث خدشهدار شدن ارزشهاى اكادميك و مسلكى مىگردند و ضوابط علمى مورد احترام و اعتماد جامعه را مورد شك و ترديد قرار مىدهند، برخورد جدى با چنين موارد يكى از تعهدات انصراف ناپذير هر مؤسسهى تحصيلى به شمار مىرود. مجازات مربوط به تخلفات اكادميك مندرج مادهى پنجم اين لايحه كه شامل از سرگيرى پروژه، توصيه، اخطار، تبديلى، تعليق، محروميت و حتى اخراج مىگردد، در شوراى علمى هر فاكولته و يا شوراى علمى مؤسسهى تحصيلى مربوطه مطرح و تصويب مىگردد
فيصله نهايى مرجع تصميم گيرنده رسماً به اطلاع متهم و متهمعليه رسانيده مىشود. عريضهى تجديد نظر دربارهى فيصله مذكور از تاريخ صدور تا آخر روز دهم به دفتر رييس مؤسسهى مربوطه و يا دفتر وزير تحصيلات عالى داده مىشود
تخلفات، تخطىها و جرايمى كه در اين لايحه اقامه نشده است، حسب صواب ديد وزير تحصيلات عالى به شوراى رهبرى و يا شوراى عالى اين وزارت مطرح و تصاميم مقتضى اتخاذ مىگردد
تصويب مندرج مواد دوم، چهارم، ششم و هشتم اين لايحه پس از منظورى وزير تحصيلات عالى تطبيق مىگردد
اين لايحه در سه فصل و ده ماده پس از منظورى وزير تحصيلات عالى نافذ مىباشد اين لايحه به اثر حكم شماره (4559) مورخ 17/12/1387 وزير تحصيلات عالى نافذ گرديده است
این لایحه به منظور تنظیم موثر روند تبدیلی محصلان در مؤسسات تحصیلات عالی کشور وضع گردیده است
تبدیلی محصلان از بخش شبانه به بخش روزانه صورت گرفته نمی تواند
چون در وقت اخذ امتحان کانکور به شاگردان وقت و صلاحیت داده میشودتا با دقت فکر نموده،پوهنځی و پوهنتون مورد علاقه خود را انتخاب نمایند. بناءً حق تبدیلی در داخل مؤسسه تحصیلی و یا از یک نهاد تحصیلی به نهاد تحصیلی دیگر را ندارند
تبدیلی محصلان اناث که صنف اول را موفقانه سپری نموده اند از یک مؤسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی دیگر تحت شرایط زیر صورت می گیرد
تبدیلی محصلان از بخش شبانه به بخش روزانه صورت گرفته نمی تواند
تبدیلی محصلان از بخش روزانه به شبانه تحت شرایط ذیل صورت می گیرد
تبدیلی محصلان در داخل مؤسسه تحصیلی خصوصی از یک رشته به رشته دیگر و هم چنان محصلان جدیدالشمول الی ختم یک سمستر از یک موسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی خصوصی دیگر صورت گرفته نمی تواند
محصلان که در صنوف بالاتر از یک مؤسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی دیگر تبدیل میگردند الی تکمیل یک سمستر حق تبدیلی دوم را ندارند
محصلان که در صنوف بالاتر از یک مؤسسه تحصیلی به مؤسسه تحصیلی دیگر تبدیل میگردند الی تکمیل یک سمستر حق تبدیلی دوم را ندارند
تبدیلی محصلان از مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی به مؤسسات تحصیلات عالی دولتی مجاز نیست
تبدیلی محصلان از مؤسسات تحصیلات عالی دولتی به مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی تابع شرایط زیر است
تبدیلی محصلان از یک مؤسسه تحصیلی خصوصی به مؤسسه تحصیلی خصوصی دیگر تابع شرایط زیر است
محصلان مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در جریان تحصیل صرف حق دو بار تبدیلی را دارند
تبدیلی محصلان افغانی از مؤسسات تحصیلات عالی خارج مرز کشور به مؤسسات تحصیلات عالی داخل کشور تابع شرایط ذیل است
محصلان که از طریق بورسیه های دولتی و گروپی به خارج از کشور تحصیل می نمایند، تبدیلی شان مجاز نمی باشند
اسناد ارائه شده غرض تعین معادلت و ادامه تحصیل به کمیسیون ارزیابی اسناد علمی در ریاست انسجام امور اکادمیک راجع و متعاقباً از طریق ریاست امور محصلان طی مراحل می گردد
تمام تبدیلی های شامل این لایحه در مؤسسات تحصیلی دولتی صرف سال یک مرتبه در ایام رخصتی های زمستان ( ماه جدی و دلو ) و در مؤسسات تحصیلی خصوصی سال دو بار در ختم هر سمستر طی مراحل می گردد
علاوتاً تبدیلی از یک ولایت گرمسیر به ولایت دیگر گرمسیر صرف در ماه اسد، طی مراحل میگردد
تبدیلی های محصلان شامل این لایحه توسط کمیسیون به ترکیب ذیل صورت می گیرد
در تبدیلی های موسسات تحصیلات عالی دولتی، رئیس امور محصلان و در تبدیلی های مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی، رئیس مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی به حیث منشی کمیسیون انجام وظیفه می نمایند
الف- محصلان اناث که به اساس ازدواج تقاضای تبدیلی را می نمایند، باید افزون به تکمیل شرایط وضع شده در این لایحه ، بدون در نظرداشت نمره معیاری کانکور،برویت اسناد موثق رسمی مبنی بر ازدواج در زمان معین تبدیلی ها طی مراحل میگردد
ب- تبدیلی محصلان اناث به اساس تبدیلی رسمی وظیفه پدر یا متکفل فامیل با ارائه اسناد موثق با تائیدی شخص اول ( وزیر یا معین ) اداره مربوطه با تکمیل شرایط وضع شده در این لایحهبدون در نظرداشت نمره معیاری کانکور در زمان معین تبدیلی ها طی مراحل میگردد
اجراات و طی مراحل تبدیلی های مؤسسات تحصیلات عالی دولتی از طریق ریاست امور محصلان و از موسسات تحصیلات عالی خصوصی از طریق ریاست مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی صورت می گیرد
تبدیلی از مؤسسات تحصیلات نیمه عالی به مؤسسات تحصیلات عالی مجاز نیست و از مؤسسات عالی به نیمه عالی در صورت موافقه وزارت های ذیربط صورت گرفته میتواند
تبدیلی از مؤسسات تحصیلات عالی کابل به مؤسسات تحصیلات عالی ولایات و از ولایات به ولایات مطابق اصول مندرج این لایحه صورت گرفته می تواند
تبدیلی از مؤسسات تحصیلات عالی ولایات به کابل مجاز نیست به استثنای موارد که برای قشر اناث در ماده شانزدهم پیش بینی گردیده است
در صورت تبدیلی، محصل مکلف به تکمیل مضمون یا مضامین کمبود در جریان تحصیل طبق لایحه می باشد
این لایحه در پنج فصل و بیست و دو ماده ترتیب گردیده و بعد از تاییدی شورای رهبری وزارت تحصیلات عالی نافذ است، با انفاذ این لایحه، لایحه ی قبلی تبدیلی ها و سایر اسناد مغایر این لایحه ملغی شناخته می شود
كريديت يك واحد درسى است كه بر اساس آن نصاب دورهى تحصيلى با تفكيك سمسترها و همچنان سهم هر مضمون در نصاب مذكور تعيين مىشود. يك كريديت (16) ساعت درسى و يا معادل آن در يك سمستر مىباشد
به مضامينى گفته مىشود كه آموزش آنها براى ورود به اصل رشته لازمى مىباشد و تهداب معلومات اختصاصى را تشكيل مىدهد
به مضامين رشتهاى گفته مىشود كه ضرورت حتمى و غير قابل تعويض رشتهى تخصصى را مىسازد. در بعضى پوهنتونها اين مضامين، رشتهى اصلى را تشكيل مىدهد.
به مضامينى گفته مىشود كه محصل از ميان چند انتخاب يا بديل كه به نحوى از انحأ به رشتهى تحصيلى شاگرد ارتباط داشته و توسط پوهنځى در پروگرام تحصيلى گنجانيده شده باشد، يك يا چند مضمون آنرا انتخاب مىنمايد. تعيين مضامين اختيارى مربوط به ديپارتمنت بوده كه بعد از تأييد شوراى علمى پوهنځى انتخاب مىگردد.
عبارت از مضامينى است كه در تمام پوهنځىهاى مؤسسات تحصيلات عالى تدريس مىگردد (ثقافت اسلامى، تاريخ معاصر، لسان خارجى، حفاظت محيط زيست، كمپيوتر) و تدريس مضمون تربيت بدنى در پوهنځىهاى غير مسلكى اختيارى مىباشد
نشانهاى متشكل از اعداد و حروف است كه براى شناسايى هر مضمون و ارتباط آن با ديپارتمنت، پوهنځى و مضمون معين به كار مىرود
ز- هر سال تحصيلى شامل دو سمستر مىباشد و هر سمستر بدون امتحانات (16) هفتهى درسى را دربر مىگيرد. به اين ترتيب يك كريديت برابر (16) ساعت درسى (50) دقيقهاى در يك سمستر و يا يك ساعت (50) دقيقه اى در هفته مىباشد. دو ساعت تطبيقات و يا لابراتوار و يا سه ساعت ستاژ يعنى كار ساحوى معادل يك ساعت درسى محاسبه مىشود
مضامين اساسى، تخصصى، اختيارى و پوهنتون شمول، تعداد كريديت و كودنمبر نوعيت پاياننامه مانند مونوگراف، ديپلوم و سيمينار در پلان تعليمى گنجانيده مىشود
حداقل كريديتها در دورهى ليسانس (136) كريديت و حداكثر آن مربوط به طول دوره تحصيلى رشته مربوطه بوده و از (21) كريديت در يك سمستر تجاوز نمىنمايد
مضامين دورهى ليسانس به مضامين اساسى، مضامين تخصصى، مضامين اختيارى و مضامين پوهنتون شمول تقسيم مىشوند. مضامين اساسى بايد حداكثر (30) فيصد، مضامين تخصصى حداقل (50) فيصد و مضامين اختيارى به شمول مضامين پوهنتون شمول (12) فيصد، مونوگراف، سيمينار، ستاژ، امتحان دولتى و تكميل پروژهى ديپلوم (8) فيصد مضامين دورهى ليسانس را احتوا مىنمايد و نمرات آن از (100) نمره محاسبه مىشود. فيصدى مضامين مذكور در پلان تعليمى (ضميمهى شماره 10) گنجانيده شده است
تعيين فهرست هر يك از كتگورىهاى مضامين اساسى، مضامين اختصاصى، مضامين اختيارى، مضامين پوهنتون شمول و تدوين نصاب تحصيلى از صلاحيت ديپارتمنتها بوده و بعد از طى مراحل اكادميك مرعى الاجرأ مىباشد
يك مضمون در عين روز بيشتر از دو ساعت تدريس نمىگردد. كارهاى تطبيقات استثناءً در يك روز تا چهار ساعت و كارهاى ساحوى مىتواند روزتمام باشد
يك مضمون يا كورس در يك هفته حد اكثر داراى پنج كريديت مىباشد. تعداد كريديتها در پلان تعليمى مشخص مىگردد
استادان و ديپارتمنتهاى مربوط مكلف به ترتيب و اعلام كورسهاى قابل ارايه با پاليسى كورس براى هر مضمون قبل از شروع سمستر مىباشند. در پاليسى كورس بايد استادان مربوطه، عناوين و مفردات برنامهى درسى، روش پيشبرد درس، روش ارزيابى و ديگر معلومات ضرورى را ارايه نمايند. (ضميمهى شمارهى 3)
در پيشبرد كورس حد اكثر كوشش به عمل آيد تا سهمگيرى و فعاليت محصل انكشاف داده شود (شاگرد محورى). به اين منظور به عوض ديكته از ارائهى لكچر، تدوير مناقشات، ارائهى سيمينارها، كارهاى عملى، لابراتوارى و كارهاى خانگى استفاده به عمل مىآيد. (ضميمهى شمارهى 3)
محصل بايد حد اكثر تا ختم هفتهى اول بعد از شروع سمستر، براى كورسهاى نصاب كريديت ثبت نام نمايد. كورسهايى كه يك محصل در هر سمستر بايد در آن ثبت نام نمايد در مشوره با استاد رهنما و يا رييس پوهنځى طبق نورمهاى مندرج در اين لايحه و ديگر اسناد رهنمودى پوهنځى مربوط تعيين مىشود. تعيين يك استاد رهنما براى حداقل هر بيست محصل از طرف شوراى علمى پوهنځى مربوطه صورت مىگيرد كه مسوول حل مشكلات محصلين در رابطه به سيستم كريديت مىباشد و اين كار در فعاليتهاى اكادميك استاد محاسبه مىگردد. (ضميمهى شمارهى 2)
ديپارتمنتها مؤظف اند جهت فراهمآورى زمينهى انتخاب براى مضامين اختيارى شامل نصاب، لست مضامين مربوطه را تهيه و در اختيار محصل قرار بدهند. (ضميمهى شماره10)
تعيين و تشخيص مضامين اساسى در هر رشته از صلاحيت ديپارتمنتها بوده كه بعد از تأييد شوراى علمى پوهنځى قابل تطبيق مىباشد
تكميل نصاب حاضرى در مضمون و يا كورس حتمى مىباشد. هفتاد و پنج فيصد حاضرى در ساعات درسى شرط شمول در امتحان نهايى دانسته مىشود. (ضميمهى شماره 4)
بيشتر از (25) فيصد غير حاضرى در ساعات تطبيقات همان مضمون موجب محروميت از نمرهى تطبيقات مىشود
ارزيابى مضامين به تفكيك ذيل صورت مىگيرد
هرگاه محصل در يك و يا چند مضمون كه كمتر از نصف كريديتهاى همان سمستر باشد. قادر به اخذ نمره كاميابى نگردد در همان مضمون يا مضامين ناكام محسوب گرديده و براى تكميل مضامين ناكام در رخصتىهاى بين دو سمستر و يا در سمسترهاى بعدى رعايت تسلسل از امكانات ذيل استفاده گردد
پوهنځى با مشوره با ديپارتمنت مربوطه تقسيم اوقات اخذ امتحان محصلين ناكام را ترتيب و بعد از ختم امتحان ديپارتمنت مربوطه نتايج امتحان را در ظرف يك هفته به صورت رسمى به پوهنځى ارسال مىنمايد
دو مرتبه ناكامى در بيشتر از نصف كريديتها در عين سمستر سبب اخراج محصل مىشود.(ضميمهى شماره 7)
حداكثر دورهى تحصيل در پوهنځىهاى چهارساله زيادتر از دو سال و در پوهنځىهاى اضافهتر از چهار سال زيادتر از سه سال از دورهى معينه شده نمىتواند. محصلانى كه پوهنځى مربوطه را در مدت پيشبينى شده در لايحه ختم نكنند، به طور دايمى از پوهنځى مربوطه منفك مىگردند
تشريح نمرات كاميابى از A الى D قرار ذيل مىباشد
محصلان پُرتلاش و لايق در صورت پوره نمودن كريديتهاى معينهى يك دورهى تحصيلى مىتوانند قبل از دورهى معينه فارغ گردند
در مورد موضوعاتى كه در اين لايحه پيشبينى نشده باشد، تصميم شوراى علمى پوهنتون مربوطه بعد از تأييد مقام وزارت تحصيلات عالى اجرا شده مىتواند
براى ثبت موارد معين، سند گذارى معقول، فورمهاى ذيل ضميمهى اين لايحه بوده و مديريتهاى تدريسى و محصلان در اجراآت خويش از آن استفاده مىنمايند
اين لايحه داراى يك مقدمه، بيست و نه ماده و ده ضميمه بوده و بعد از منظورى وزير تحصيلات عالى نافذ مىگردد